Maakt AI de brouwer overbodig?
‘Kunstmatige intelligentie maakt Belgische biertjes lekkerder’, zo kopte NOS op 26 maart 2024. Een jaar eerder kwam Stadshaven Brouwerij al met een compleet nieuw bier ‘op basis van AI’ – inclusief een AI-gegenereerd etiketontwerp. Eveneens in 2023 bracht Frontaal de ‘Tripel Intelligence’ op de markt, een ‘collab’ met een chatbot.
 Een sterk ingekorte versie van dit artikel verscheen in BROUW! magazine #33. Deze volledige versie is geplaatst met toestemming van de uitgever. |
Vooralsnog lijken dit incidenten, gimmicks, waarmee de brouwerijen ongetwijfeld hoopten op te vallen. Ook waren de bieren limited editions, en zijn ze inmiddels niet meer verkrijgbaar. Het Belgische experiment ging om wetenschappelijk onderzoek; het resultaat heeft – voor zover ik weet – nooit de markt bereikt (maar reken maar dat veel brouwerijen, vooral de grote, het opgemerkt zullen hebben).
AI is in opmars, overal. Open deur. Kwestie van tijd voordat ook de bierwereld ervan doordrenkt is. Ook een open deur. De vraag is: in hoeverre? En misschien wel belangrijker: in hoeverre willen we dat AI doordringt in ons bier? Vanuit de bierwereld is hier nog niet of nauwelijks een kritische blik op geworpen, voor zover ik na kon gaan. Ik voel me geroepen om in dit gat te springen, omdat ik hierover hele, hele gemengde gevoelens heb. Bij AI in het algemeen, overigens – niet alléén in verband met bier.
Ik vrees, beste lezer, dat dit artikel qua woorden uit de hand gelopen is. Het vraagt om jouw tijd en geduld, dus ik hoop dat je me wilt volgen. Maar ik heb hier ook een inhoudsopgave, zodat je eventueel kunt skippen naar de delen die jou interessant lijken.
| Inhoud |
Welke rollen gaat AI spelen in ons bier?
Uiteraard spéélt AI al een rol in de bierwereld. Op basis daarvan kwam ik tot de volgende 7 mogelijke rollen die AI (nu al) in ons bier speelt of (straks) gaat spelen:
- AI optimaliseert ingrediënten van bier
- AI optimaliseert brouwerijprocessen, ánders dan het brouwen zelf
- AI optimaliseert een bestaand bier
- AI is aangever van een nieuw bier
- AI bedenkt een bierrecept
- AI bestiert de brouwinstallatie
- AI is verantwoordelijk voor het complete bier, van graan tot glas
Laten we deze rollen eens nader bekijken, in eerste instantie met een neutrale blik.
1. AI optimaliseert ingrediënten van bier
Waterbedrijven, mouterijen, hopplantages, gistlaboratoria…het is niet moeilijk voor te stellen dat deze bedrijven veel baat kunnen hebben bij AI-toepassingen. AI kan immers in no-time grote hoeveelheden data analyseren, en zo verbeteringen aanbrengen in bijvoorbeeld het moutproces of opkweken van hopvelden. Als deze ingrediënten zo betaalbaar(der) blijven en winnen aan kwaliteit, kan de brouwer bieren van hoge(re) kwaliteit (blijven) brouwen.
2. AI optimaliseert brouwerijprocessen, ánders dan het brouwen zelf
Brouwerijen kunnen allerlei processen optimaliseren dankzij AI. Heineken is hier al ver mee:
| “Van het optimaliseren van toeleveringsketens tot het verbeteren van klantenservice en het bevorderen van duurzaamheid […], AI biedt Heineken de tools om zich in real time aan te passen, gepersonaliseerde ervaringen te bieden en de kwaliteit van zijn wereldwijde activiteiten te waarborgen.” (bron: digitaldefynd.com) |
Voor brouwerijen zie ik veel kansen om logistieke processen te optimaliseren. In veel branches helpt AI bijvoorbeeld nu al met “het voorspellen van vraag, het optimaliseren van routes en het automatiseren van magazijnen”. (bron: ictcareer.com)
3. AI optimaliseert een bestaand bier
Hier komen we uit bij het Belgische onderzoek, waarvoor zowel een alcoholisch als non-alcoholisch Belgisch bier ‘verbeterd’ werd. Dat ging zo:
| “[D]e onderzoekers [brachten] de eigenschappen van meer dan 200 chemische eigenschappen van bier in kaart. Daarbij ging het behalve om zaken als het alcoholpercentage vooral om de aanwezigheid van aromastoffen, zowel geur- als smaakstoffen. Dat deden ze voor zo’n 300 commerciële Belgische bieren, verdeeld over 22 soorten, zoals blond en tripel.” (bron: nos.nl) |
Maar de onderzoekers gingen verder: in de machine gingen ook beoordelingen die bierdrinkers achterlieten op RateBeer (inmiddels ter ziele), én bevindingen van een professioneel proefteam. Allemaal data die de kunstmatige intelligentie aanwendde “om te voorspellen welke chemische bierprofielen het best in de smaak zouden vallen bij bierdrinkers”. Op basis van de uitkomsten werden aroma’s aan de bieren toegevoegd.
De methode werkte: het proefteam waardeerde de aangepaste bieren bóven de originelen, uiteraard in een blindproeverij.
Maar ook Heineken zet AI al in om wereldwijd de kwaliteit van hun bieren te verhogen en consistenter te maken. Immers:
| “Kleine afwijkingen in temperatuur, fermentatietijd of bottelsnelheid kunnen leiden tot smaakafwijkingen (…).” (bron: digitaldefynd.com) |
Het artikel vervolgt met een indrukwekkende beschrijving van wat de Nederlandse brouwgigant aan AI implementeerde om bovenstaande te voorkomen:
| “Computer vision- en machine learning-systemen in verschillende grote brouwerijen. Deze systemen werden getraind met duizenden gelabelde datamonsters, waardoor ze onvolkomenheden in flessen, blikken en verpakkingen veel nauwkeuriger konden detecteren dan menselijke inspecteurs.
[Heineken implenteerde ook] AI-modellen die sensordata uit brouwtanks analyseren en temperatuurcurven, pH-waarden, CO₂-verzadiging en fermentatietijdlijnen monitoren. Deze modellen signaleren afwijkingen van de optimale waarden en activeren automatisch aanpassingen via controlesystemen om de brouwomstandigheden in realtime te corrigeren.” |
Gezien veel brouwerijen al vergaand geautomatiseerd zijn, is op basis van bovenstaande een volledig AI-gestuurde brouwerij niet zo moeilijk meer voor te stellen…
4. AI is aangever van een nieuw bier
Op Borefts 2023 stond een mysterieus apparaat: de ‘What If Machine’. Bezoekers konden daar een foto van zichzelf laten maken, met een favoriet bier in de hand. Daarbij maakte de computer een inschatting van de kleur van het bier, en de gemoedstoestand en leeftijd van de persoon. Daaruit vloeiden vervolgens 3 biersuggesties in de stijl van Brouwerij De Molen (helaas ter ziele), inclusief naam (bijvoorbeeld ‘Nirvana & Popcorn’), biertype en smaakomschrijving. Hier is uiteindelijk een heus bier uit voortgekomen: een Sake Ale. (bron: kaliber.net)
Zo werkte de ‘What If’-machine op Borefts 2023
Maar je kunt een stap verder gaan. Even terug naar een al eerder aangehaalde quote uit het NOS-artikel over het onderzoek naar ‘verbetering’ van Belgische bieren met AI:
| “Daarnaast maakten de onderzoekers bij het vervaardigen van het AI-bier gebruik van de beoordelingen op de review-site RateBeer en van de bevindingen van een professioneel proefteam. Aan die gegevens had de kunstmatige intelligentie genoeg om te voorspellen welke chemische bierprofielen het best in de smaak zouden vallen bij bierdrinkers.” |
Oftewel: voedt AI met genoeg data, en het weet wat wij lekker vinden. Van daaruit is het een kleine stap naar een andere vorm van analyse: (veranderende) trends in de markt ontdekken. Zo valt op een Belgische website te lezen:
| “Wat als technologie niet alleen helpt brouwen, maar zelfs bepaalt welke smaken de consument morgen wil proeven?” (bron: kw.be) |
Eigenaar Luc Vermeersch van Brouwerij De Leite droomt er openlijk over:
| “Hoe mooi zou het niet zijn dat trends op een systematische manier zichtbaar worden en we ze via AI kunnen vertalen naar smaken, die dan op hun beurt omgezet worden naar ingrediënten en brouwprocessen?” |
Het lijkt inderdaad een ideale oplossing voor kleine brouwers, die te weinig financiële middelen hebben om een uitgebreid sales & marketing-team aan te nemen. Zo kunnen ze beter opboksen tegen de ‘groten’.
5. AI bedenkt een nieuw bierrecept
Het lag voor de hand, daarom gebeurde het al in 2023: ChatGPT blijkt een prima tool om een kant-en-klaar bierrecept tevoorschijn te toveren. Uiteraard gebaseerd op een keur aan bestaande bierrecepten, hoewel niet precies duidelijk is waar de AI-tool al die brouwerswijsheid vandaan haalt.
Feit is dat Stadshaven Brouwerij en Frontaal Brewing Company een mooie kans zagen om zich – al is het maar eenmalig – te onderscheiden. Biernet publiceerde op 28 maart 2023 over het Stadshaven-bier, en schreef onder andere het volgende:
| “[Stadshaven Brouwerij] gaat een biertje brouwen dat volledig is gebaseerd op een door een ‘chatbot’ gegenereerd recept. Ook het logo wordt ontworpen door een applicatie die helemaal draait op kunstmatige intelligentie.” (bron: biernet.nl) |
Als ik het goed lees, heeft Stadshaven het recept 1-op-1 overgenomen van ChatGPT. Ook de naam (‘Mayflower Bock’) en het etiket werden door ChatGPT bedacht:
Het kan ook iets minder enthousiast, zoals Brouwerij Rikketik! laat zien met hun ‘Tripel A.I.’:
| “Deze unieke tripel onderscheidt zich door een recept dat in eerste instantie is bedacht door geavanceerde AI-technologieën en vervolgens verfijnd is door brouwer Rick.” (bron: brouwerijrikketik.nl) |
Waarschijnlijk is ook het Stadshaven-recept nog bijgesteld, want AI lijkt op dit moment nog niet goed genoeg om vanuit het niets een brouwbaar bierrecept te maken. Zie ook het stuk over BierAI.nl verderop in dit artikel.
6. AI bestiert de brouwinstallatie
Hierboven viel al te lezen dat Heineken AI gebruikt om de kleinste afwijkingen in het brouwproces te ontdekken, en automatisch te laten bijstellen.
Waarom zou je AI dan uiteindelijk niet de controle geven over de héle brouwinstallatie? Je voedt het met je bierrecept, AI vertaalt dat naar jouw installatie, stelt alles minutieus in, start het proces en monitort alles tot in de puntjes. Het zou me niets verbazen als de 1e volledig AI-gestuurde brouwinstallatie al bestaat, eigenlijk. Zou de brouwerij van de toekomst er dan zó uit gaan zien:
7. AI is verantwoordelijk voor het complete bier, van graan tot glas
Combineer bovenstaande 6 rollen in één allesomvattend AI-systeem, en de brouwer is vervangen door een razendsnelle, hyperprecieze en superefficiënte digitale evenknie waar geen mens tegenop kan brouwen. Wat me op mijn volgende vraag brengt:
In hoeverre willen we dat AI doordringt in ons bier?
AI-enthousiastelingen zullen bovenstaande lezen en zeggen: “Mooi toch, als AI het perfecte biertje weet te genereren, helemaal naar mijn smaak?”
Nee, dat is helemaal niet mooi, als je het mij vraagt. Ik vrees oprecht dat de mensheid met AI wederom een stukje van haar ziel verkoopt, en ditmaal misschien wel het mooiste stukje.
Want zoals met alle technologische wonderen die de mensheid verricht, vragen we ons bij AI (mijns inziens) te weinig af in hoeverre we de onbegrensde mogelijkheden wíllen toepassen. We zijn te veel bezig met wat we ‘winnen’, en te weinig met wat we kunnen verliezen. De mens is meer van ‘het kan, dus we doen het, ongeacht de gevolgen’ – een mentaliteit die alleen maar versterkt wordt als er geld mee bespaard en/of verdiend kan worden – en de wereld gaat er kapot aan.
Muziek & AI: ons voorland?
In de kunstwereld speelt het AI-vraagstuk al veel nadrukkelijker. Neem muziek, voordat ik straks weer terugkom op bier. Die industrie heeft al onder andere te maken met AI-klonen van bekende artiesten. Een van mijn favoriete zangers is Nick Cave. Vraag je AI-bots om een nummer te maken met teksten, muziek én de stem ‘in de stijl van Nick Cave’, dan heb je in een paar minuten iets wat nu nog kwalitatief inferieur is, maar je hóórt de gelijkenis. Geef AI nog een jaartje of 5 ontwikkeltijd, en misschien is AI Nick Cave dan al niet meer te onderscheiden van de échte.
Spotify raakt ondertussen hoe langer hoe meer vervuild met AI-artiesten. Ik ken iemand die zonder schroom verkondigt alleen nog maar naar muziek te luisteren die hij ‘zelf’ met AI gegenereerd heeft, op basis van zijn eigen voorkeuren. Niet verwonderlijk: volgens Yuval Noah Harrari is het een kwestie van tijd voordat AI de menselijke geest in kaart heeft gebracht – zelfs op individueel niveau – en zo steeds betere liedjes kan genereren die op maat gemaakt zijn voor wat wij mooi vinden en waar we emotioneel op reageren…béter dan mensen dat ooit zouden kunnen.
Nick Cave zelf werd de afgelopen jaren op verschillende momenten geconfronteerd met AI, waaronder een door ChatGPT-gegenereerde songtekst in ‘zijn’ stijl. Daarop gaf hij een uitgebreide reactie, waarin hij iets ontzettend zinnigs zegt over het verschil tussen een menselijke artiest en AI. Samenvattend: dat verschil is de mens zelf.
Want, zo zegt hij, waar luisteren we naar als we naar muziek luisteren? Gaat het ons puur om hoe ‘mooi’ het nummer is, en de emoties die het bij ons oproept? Nee, in ieder geval niet altijd:
| “[When] we listen to ‘Smells Like Teen Spirit’ (…) we are actually listening to a withdrawn and alienated young man’s journey out of the small American town of Aberdeen—a young man who by any measure was a walking bundle of dysfunction and human limitation—a young man who had the temerity to howl his particular pain into a microphone and in doing so, by way of the heavens, reach into the hearts of a generation.” (bron: vice.com) |
Hij geeft daarna nog een aantal voorbeelden, om uiteindelijk de volgende samenvatting van zijn punt te geven:
| “What we are actually listening to is human limitation and the audacity to transcend it. Artificial Intelligence, for all its unlimited potential, simply doesn’t have this capacity. How could it? And this is the essence of transcendence. If we have limitless potential then what is there to transcend? And therefore what is the purpose of the imagination at all. Music has the ability to touch the celestial sphere with the tips of its fingers and the awe and wonder we feel is in the desperate temerity of the reach, not just the outcome. Where is the transcendent splendour in unlimited potential [that AI has]?” |
Wat hij zegt, gaat óók over het feit dat AI de kunst van het creëren zelf overslaat. AI genereert, maar creëert niet. Creëren gaat immers over een talent hebben, dat voeden met menselijke ervaringen, het talent ontwikkelen door het toe te passen, groots te falen en successen te boeken, om uiteindelijk grootsheid te bereiken. Zoals Cave het samenvat:
| “[AI] has no inner being, it has been nowhere, it has endured nothing.” |
Nu luister ik regelmatig naar muziek zonder de artiest (goed) te kennen. Dan kan ik het nog steeds mooi vinden, en kan het me nog steeds raken. Dus kan dat dan niet net zo goed AI zijn? Houd die vraag even vast.
AI in bier kritisch bekeken
Met bovenstaande in het achterhoofd, is het goed om nu eens kritisch te kijken naar de genoemde (mogelijke) rollen van AI in bier.
Allereerst de minst bedreigende rollen, voor de brouwer althans: AI optimaliseert ingrediënten en brouwerijprocessen ánders dan het brouwen zelf (respectievelijk rol 1 en 2). Voor zover ik kan beoordelen, zit hier geen creatief menselijk proces aan vast. Als AI helpt om bieringrediënten beter, betaalbaarder én ook nog eens duurzamer te maken – en hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld logistieke processen – dan ben ik 100% voor. Zo krijgt de brouwer betere ingrediënten in handen om beter bier te brouwen, en wordt de hele keten duurzamer. In deze tijd cruciaal voor de toekomst van de mens, en dus ook ons bier.
Dan rol 3: AI optimaliseert een bestaand bier. Ik kan me voorstellen dat dit voor de grootste brouwerijen een zegen is. Hoe blij zal Heineken zijn als ze dankzij AI de kwaliteit van hun Pils wereldwijd nóg constanter kunnen maken? Aangezien hun brouwprocessen al bijna volledig geautomatiseerd verlopen, is deze stap niet zo groot – en misschien ook niet zo’n probleem.
Maar wat vind ik ervan als AI een bier ‘kapotanalyseert’, en op basis daarvan het recept en brouwproces aanpast, zodat alle imperfecties eruit gebrouwen zijn? Word ik daar blij van? Een imperfectie kan schoonheid juist ook benadrukken, zoals een sproet op de juiste plek. Misschien hebben mijn favoriete bieren wel dat ene ruwe randje, waardoor ik ze nóg beter waardeer.
Daar is natuurlijk iets tegenin te brengen: bierrecepten worden continu aangepast. Een Skuumkoppe anno 2025 smaakt anders dan in bijvoorbeeld 2005 en 2015. Brouwers zijn altijd bezig om hun bieren (soms onherstelbaar) te verbeteren. Dus vind ik het dan wél goed als een menselijke brouwer na jaren pijn en moeite zijn/haar bier perfectioneert? Mis ik dán dat ‘ruwe randje’ niet? Goed punt. Maar weet je, dan heb ik de beleving nog, de wetenschap dat de mens de imperfectie wist te overwinnen (ondanks zijn/haar beperkingen, en die misschien wel overstijgend), en kan ik het vakmanschap van de brouwer toejuichen. Net als bij muziek, drink je niet ‘zomaar’ een bier. Je drinkt ook het talent, het falen, het doorzettingsvermogen en het hardbevochten succes van de brouwer.
De Skuumkoppe anno 2026…nog dezelfde als 20 jaar geleden…?
Door naar rol 4: AI wordt gebruikt als aangever van een nieuw bier. De ‘What If-Machine’ op Borefts is een mooie toepassing. Wanneer AI gebruikt wordt als sparringpartner, kan het menselijk brein op nieuwe ideeën komen, en die weer vertalen naar nieuwe creatieve concepten en concrete producten, zoals bier. Want wie weet waartoe AI komt, op basis van verschillende prompts, waar een mens niet zo snel aan zou denken? Uiteindelijk is het dan nog steeds de mens – de brouwer – die met de input van AI aan de haal gaat, er een eigen slinger aan geeft, en vanuit een eigen creatief proces tot een nieuw bier komt.
Maar gaan we hier een stap verder? Laten we AI voorspellen, vaststellen en bepalen wat we (straks) lekker vinden? Dan komen we in grijs gebied, dichtbij het punt waarop ik zeg: tot hier en niet verder. Het is tot daaraan toe dat AI in korte tijd duizenden reviews van bierliefhebbers kan analyseren om zo tot ‘ideale’ bierprofielen te komen. Dat is niet perse een creatief proces, maar een analytisch proces dat belangrijke marktinformatie geeft. Laat het AI doen, en je bespaart vooral tijd en moeite.
Ik begin me al meer zorgen te maken wanneer AI op een dergelijke manier onze voorkeuren van morgen gaat voorspellen. Mij bekruipt dan toch het gevoel dat we een kant op geduwd worden, het wordt een soort self-fulfilling prophecy wellicht. Want misschien worden onze impliciete voorkeuren wel misbruikt om markten te creëren, in plaats van dat ze natuurlijk ontstaan en ontwikkelen. Oftewel: misschien worden we dan wel gemanipuleerd op basis van AI. Aan de andere kant: what else is new? De mensheid wordt immers al heel lang gemanipuleerd door (grote) bedrijven, puur om hun waren aan ons te verkopen.
Maar waar we volgens mij écht de grens oversteken, is wanneer AI niet alleen onze voorkeuren en de trends bepaalt, maar die ook doorvertaalt. Een mooi bruggetje naar:
Rol 5. Het is absoluut waar dat er voorlopig nog aanpassingen nodig zijn van AI-gegenereerde bierrecepten, al is het maar omdat de apparatuur van elke brouwerij anders is. AI is nu nog niet goed genoeg.
Dat blijkt ook uit BierAI.nl. Deze website werd in 2024 ontwikkeld door Wouter Doornbos (softwareontwikkelaar én beginnend hobbybrouwer). Hij belooft dat zijn AI-toepassing ‘perfecte bierrecepten’ maakt, ‘afgestemd op jouw unieke smaakvoorkeuren en wensen’.
BierAI.nl: genereer je kant-en-klare bierrecepten. Hoewel, kant-en-klaar…?
De tool werkt eenvoudig genoeg: je selecteert biertypes en smaken, en krijgt automatisch een recept inclusief brouwinstructies. Maar ‘perfect’? Daar hebben professionele brouwers een duidelijke mening over:
| “De recepten zijn een mix van zin en onzin. De informatie is onvolledig, er ontbreken essentiële gegevens voor een fatsoenlijke brouw, en sommige details zijn gewoonweg incorrect. Als dit de kwaliteit is van AI-recepten, dan hoeven we ons nog geen zorgen te maken.” – Gerard Maas, Brouwerij de Tulp |
| “Ik zie veel vreemde dingen. Veel te zware stortingen, bijvoorbeeld. Of veel te laag ingeschatte IBU’s, waardoor je bieren naar bitter worden. Veel bieren zullen ook qua kleur noch smaak lijken op wat de recepten beogen.” – Gijs Troost, Gooische Bierbrouwerij |
(bron: BROUW! magazine #33, januari 2026)
Toegegeven: de website meldt dat ‘er nog steeds menselijke controle nodig is om eventuele onvolkomenheden te corrigeren’. Een understatement, gezien de commentaren van de brouwers hierboven.
Wouter zelf beweert 6 ‘succesvolle batches’ gebrouwen te hebben van door AI gegenereerde recepten. De vraag blijft: willen we dat? Gijs is duidelijk: “Wil je echt leren brouwen? Doe dat dan vanuit eigen kennis, ervaring en fantasie.”
Dat is een mooi uitgangspunt. Maar hoe lang duurt her voordat AI wél met kant-en-klare bierrecepten komt, rekening houdend met alle parameters van de brouwinstallatie van die specifieke brouwer, dus volledig afgestemd en brouwklaar?
Combineer dat vervolgens met rol 6 – waarbij AI voor het gemak ook maar even de installatie zelf instelt en bedient – en dan vraag ik me toch echt af: wat is de rol én lol van de brouwer nog? Wie wil dan nog brouwer worden, überhaupt? Waar is de eigen creativiteit gebleven, de mooie reis die daarbij hoort, het minutieus instellen van de installatie op basis van eigen ervaring en intuïtie, de happy coincidence wanneer een ‘brouwfout’ tot een verrassend spannend bier leidt, kortom de romantiek van het brouwen?
Net zoals er nu etiketbieren bestaan, waarbij de ‘brouwerij’ eigenlijk puur marketing bedrijft (zogenaamde laptopbrouwers), bestaan er straks misschien brouwerijen met wél eigen installaties, maar die het brouwen overlaten aan de robot – en misschien zelfs ook de volledige marketing…
Mijn schrikbeeld voor de toekomst
Het probleem is het volgende: we hebben in AI iets gecreëerd dat méér doet dan de mens helpen en/of onze taken overnemen. AI kaapt onze kennis, die we met pijn en moeite vergaarden en vastlegden in boeken, op websites en in (wetenschappelijke) artikelen, in bijvoorbeeld bierbladen, podcasts, video’s, etc. Voor een machine wordt het steeds makkelijker om al die data op te slobberen, te interpreteren en te combineren tot iets ‘nieuws’. Pas je dat toe op creatieve processen, waartoe ik ook brouwen reken? Dan kaapt AI ons mens-zijn, en raken we mijns inziens iets kwijt wat van onschatbare waarde is.
En zo komen we uiteindelijk bij rol 7, mijn schrikbeeld. En dat ziet er zo uit:
| Er is een AI-model, waarin de data van duizenden bierliefhebbers is gepompt: reviews op Untappd, discussies op fora en Facebook-groepen als Beer Geeks, opdrachten in zoekmachines, prompts in chatbots, verkoopcijfers van bier, etc., etc., etc. Hieruit destilleert de kunstmatige intelligentie wat de consument wil, nu maar ook straks. AI ziet de volgende biertrend al opdoemen vér voordat de brouwer die terugziet in de verkoopcijfers. Mooi zo; AI stelt profielen op van bieren die het beste passen bij de (toekomstige) voorkeuren van de consument, en zoekt daarbij moeiteloos de meest geschikte ingrediënten, die gebruikt werden in de hoogst beoordeelde bieren.
Uit die profielen volgen kant-en-klare bierrecepten, afgestemd op de brouwinstallatie van de brouwerij. Natuurlijk mogelijk gemaakt doordat het AI-model ook gevoed is met talloze bierrecepten uit het verleden, die eeuwenlang door brouwers met bloed, zweet en tranen zijn samengesteld, getest en geoptimaliseerd. Nu kan de AI-brouwer aan de slag: naar de volledig geautomatiseerde brouwerij wordt een reeks instellingen en opdrachten gestuurd, lampjes gaan branden, schrootmolens gaan draaien en ketels worden opgewarmd. Fase na fase wordt het ‘perfecte’ bier gebrouwen, zonder ook maar het kleinste brouwfoutje, dat volledig aansluit op de voorkeuren van de consument, of ze die nu zelf (al) kennen of niet. En de verkoop? Fluitje van een cent, met de AI-gegenereerde marketingcampagne, die optimaal inspeelt op de emoties van de doelgroep – van etiket tot slogan en advertentie tot display. Van graan tot glas, aan dit bier kwam geen brouwer meer te pas. Proost… |
Epiloog
In hoeverre zal mijn schrikbeeld werkelijkheid worden? Kwestie van tijd, vrees ik. We staan nog maar aan het begin van de AI-revolutie. In onze hele maatschappij zullen de gevolgen voor hoe we leven meer dan ingrijpend zijn. En ja, als AI-bier niet alleen ‘beter’, maar ook nog eens goedkoper is dan mensenbier, is de gemiddelde consument snel om, vrees ik.
Nogmaals, aan de kant van bedrijfsprocessen anders dan het brouwen zelf, verwacht ik vooral slagen in efficiëntie en duurzaamheid. Wanneer brouwerijen die optimaliseren – zoals Heineken al doet – zie ik winst voor mens en milieu.
Maar als het om bieren ontwikkelen en brouwen gaat? Wordt AI dan uiteindelijk een brouwassistent, of de brouwer zélf? Ik hoop het eerste, ik vrees het laatste. In het eerste geval neemt AI vervelende klusjes over, zodat de brouwer zich volledig kan richten op het creatieve proces van het brouwen. In het laatste geval wordt bovenstaand doemvisioen werkelijkheid: het perfecte bier, superefficiënt gebrouwen door een robot. ‘Beter’ dan een mens ooit zou kunnen. Minimale kosten, maximale kwaliteit, maximale verkoop. Zo’n toekomst is helemaal niet ondenkbaar.
Reis vóór bestemming
Onthoud, beste bierliefhebbers: een mooi bier? Dat is slechts de bestemming. Maar een gepassioneerd mens dat op een goed moment besluit zelf te gaan brouwen? Een brouwer-in-wording die na vele uren studie, talloze proefbrouwsels, prachtige mislukkingen en glorieuze overwinningen bij zijn of haar gedroomde bier arriveert? Dat is de reis. Het is die reis die een bier historie, verhalen en karakter geeft. Sterker nog: het is de reis die ons mens maakt. Maar AI? AI kaapt onze verworvenheden en ontneemt ons die reis. AI kent alleen bestemmingen.
Dus ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik, persoonlijk, wil bier blijven drinken waar een mens achter zit, een bier waarin de ziel van de brouwer het belangrijkste ingrediënt is. En ja, ik weet het: er komt een moment waarop ook ik een bier drink dat ik heel lekker vind, en waarvan ik (op dat moment) niet weet dat AI de generator was. Ik ga niet doen alsof ik de ‘ziel van de brouwer’ eruit kan proeven. Niemand kan dat.
Maar als de brouwer van de toekomst iemand is die simpelweg een goede prompt kan schrijven om het ‘perfecte’ bier te laten genereren door AI, dan is het wat mij betreft geen brouwer meer. Net zo min als een promptschrijver geen componist is, of een schilder, of een dichter. Bier is kunst, toch? Laten we die kunst dan alsjeblieft niet uitbesteden aan iets zo zielloos als AI.
Wat we niet mogen vergeten
Ik vrees voor een toekomst met volle glazen maar lege bieren, hoe ‘perfect’ gebrouwen ook. Ik vrees voor het verdwijnen van de brouwer, die net als ieder mens niet tegen een robot op kan.
Maar ik heb ook hoop. Hoop dat brouwers én bierliefhebbers hier iets over te zeggen hebben, en een lijn trekken: tot hier en niet verder. Om te voorkomen dat AI ons overkomt, is het volgens mij tijd dat we nadenken over waar die lijn precies moet liggen.
En als er dan toch AI-bieren komen, hoop ik dat er altijd een niche blijft waarin ambachtelijke, menselijke brouwers een plek vinden. En dan hoop ik dat biermakers eerlijk zijn over de aard van hun bier. Net zoals nu weleens gezegd wordt dat brouwers eerlijk moeten zijn over waar hun bier gebrouwen is. Want als we wéten hoe en door wie of wat een bier gemaakt is, dan hebben we een keuze. Dát mogen we nooit vergeten:
Ieder van ons, elk individu, kan kiezen welk bier hij/zij drinkt: van een brouwer of van AI. Ik heb mijn keuze al gemaakt: ik zal altijd voor de brouwer kiezen. Principieel. Zélfs als AI uiteindelijk bieren maakt die alle biercompetities winnen, van bierliefhebbers de hoogste ratings krijgen op Untappd, én die nog eens goedkoper zijn ook. (Is het trouwens een idee dat biercompetities nu alvast AI-bieren uitsluiten?)
Hetzelfde principe hanteer ik al bij muziek, overigens. Want wat doe ik, wanneer AI de muziek van Nick Cave evenaart of zelfs overtreft? Heel eenvoudig: dan blijf ik tóch luisteren naar de echte Nick Cave. Want hoe mooi ik een nummer ook vindt, zodra ik weet dat het niet door een mens gemaakt is, knap ik af. Zo ook bij bier.
PS: mijn vragen aan brouwers
Ik besef dat ik geen brouwer ben. Misschien getuigt bovenstaand betoog vooral van mijn gebrek aan kennis over het ambacht. Misschien zijn brouwers het zelfs totaal met mij oneens. Daarom mijn vragen aan elk van hen:
- Waar ligt voor jou de grens als het gaat om automatisering en AI?
- Welk deel van je beroep zou je nooit willen uitbesteden aan AI?
- Wanneer denk jij: nu is het niet leuk meer?
- Oftewel: waarin zit voor jou de ziel van het brouwen, die altijd voorbehouden moet blijven aan de mens?
De antwoorden op deze vragen kunnen de lijn zijn, die we trekken tussen brouwers-bier en AI-bier. Iets om met hand en tand te verdedigen in de nabije toekomst, in naam van het ambacht én onze bierbeleving.
