Wat is speciaalbier?
‘Speciaalbier’ is de definitie voor biertypen anders dan Pils. De term is ongelukkig, omdat het de indruk wekt dat Pils het ‘normale’ bier is, en speciaalbieren daar ‘speciale’ varianten van zijn. Niets is minder waar: elk biertype staat op zichzelf, en vele zijn al veel ouder dan Pils (dat pas in 1842 uitgevonden werd).
Liever kijken dan lezen? In onderstaande video beantwoord ik deze biervraag in ongeveer 9 minuten.
De oorsprong voor de definitie ‘speciaalbier’ ligt waarschijnlijk in de jaren ’50. Het waren de brouwers zelf die de toevoeging ‘speciaal’ gingen gebruiken om hun bieren te onderscheiden van het ‘gewone’ Pils. Maar in de jaren ’80 kwam de term pas écht in zwang, toen er steeds meer bieren anders dan Pils op de Nederlandse markt kwamen.
Wanneer is bier ‘speciaalbier’?
Bier is ‘speciaalbier’ wanneer het géén Pils is. Men zegt ook weleens: speciaalbier is bier ‘met een smaakje’ of een ‘andere kleur dan Pils’. Die omschrijving vind ik al die prachtige biersoorten ernstig tekort doen. Oók Pils, want ook dit biertype heeft smaak. En veel speciaalbieren lijken qua kleur precies op Pils.
Bovendien: waarom kan Pils niet ‘speciaal’ zijn? Drink maar eens een Jever van de tap. Geloof me: daar is niets ‘gewoons’ aan.
Moeten we speciaalbier ‘afschaffen’?
Veel bierexperts hebben moeite met de term ‘speciaalbier’. Zo voert Raymond van der Laan al jaren actie tegen de aanduiding op de website van Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur. Hij kan niet wachten totdat we het begrip afschaffen. Hij schrijft:
“Alles wat ‘speciaal’ is, is niet ‘normaal’. En wat niet normaal is, wat niet aan de norm voldoet, zal vroeger of later het veld ruimen. Echter. Biervariatie is nu juist wél normaal. En dus is het niet nodig om het speciaal te noemen.”
Als biersommelier ben ik het met Raymond eens. Maar als marketeer ken ik het belang van de aanduiding; ‘speciaalbier’ wordt volop gebruikt onder de gemiddelde bierdrinker. En daarmee is het ook een belangrijk woord voor brouwers als bierverkopers, wanneer zij het product verkopen.
Dus hoewel ik net als Raymond het liefst zou zien dat de term verdwijnt, zal dat niet gebeuren zolang consumenten het gebruiken.
Welke verschillende soorten speciaalbier zijn er?
Er zijn ongelofelijk veel verschillende soorten speciaalbier. Om er slechts 10 te noemen:
Belgisch blond- Tripel
- Quadrupel
- Barley Wine
- Stout
- Bockbier
- Weizen
- Witbier
- IPA
- Oude Geuze
Maar geloof me, dit is nog niet eens het topje van de ijsberg. Want naast de ‘hoofdtypen’ speciaalbier, heb je ook subtypen. Zo kent de Stout bijvoorbeeld de subtypen ‘Russian Imperial Stout’ en ‘Smoked Stout’.
En dan heb ik het nog niet eens over crossovers van biersoorten gehad. Werkelijk alles is mogelijk, zolang de brouwer er maar gek genoeg voor is.
Daarnaast worden er nog steeds nieuwe biertypen ontwikkeld en op de markt gebracht.
Verder lezen over de verschillende soorten bier >
Wat zijn bekende merken speciaalbier?
Ook daarvan zijn er eigenlijk te veel om op te noemen. Maar misschien wel de bekendste speciaalbiermerken zijn:
Daarnaast brouwen brouwerijen die vooral bekendstaan om hun Pils, ook steeds vaker en steeds meer speciaalbier. Denk bijvoorbeeld aan Hertog Jan of Brand.
Maar beperk je niet tot de bekendste merken. Want alleen Nederland al kent zo’n 800 brouwerijen, die meerdere bieren op de markt hebben. Daar zitten talloze parels tussen. Daar hoef je niet lang naar te zoeken; ze liggen gewoon voor het oprapen!
De beste manier om speciaalbier te drinken
Drink je speciaalbier ‘anders’ dan Pils? Misschien wel, als je Pils doorgaans gedachteloos achterover giet. Veel speciaalbieren vragen meer aandacht; die vragen om er (lang en) bewust van te genieten. Maar dat zou je ook met Pils kunnen doen. Uiteindelijk drink je álle bieren bij voorkeur met méér zintuigen dan alleen je smaakzin. Je gebruikt ook je ogen, neus en tastzin – en zelfs je gehoor.
Luister bijvoorbeeld eens wanneer je de fles of het blik opent, wanneer je inschenkt en naar hoe bier bruist.
En kijk naar wat er dan in je glas zit: is het bier helder of troebel, licht of donker? Dat schept al verwachtingen.
Ruik vervolgens aan het bier: is het fruitig of granig, kruidig of leerachtig? Zonder geur proef je weinig.
Neem daarna aandachtig een slok: wat proef je? Zoet of zuur, bitter of umami? Citrusvruchten of broodkorst?
En tot slot: wat voel je? Is het bier ‘vol’ of juist ‘dun’? ‘Romig’ of ‘prikkelend’ op je tong?
Etc., etc., etc. Er is onwaarschijnlijk veel wat je kunt horen, zien, ruiken en proeven aan bier. Probeer het maar eens!
Hoe koud moet speciaalbier zijn?
Moet speciaalbier eigenlijk wel koud? Ja, wel een beetje. Maar niet té! Want hoe kouder het bier, hoe minder je proeft.
Een goede vuistregel is: alcoholpercentage = drinktemperatuur. Maar het is helemaal niet erg als je daar een paar graden boven zit; dan ruik en proef je alleen maar meer. Veel mensen drinken bieren boven de 10% alcohol zelfs het liefst op kamertemperatuur.
Welk glas voor speciaalbier?
Elk soort speciaalbier vraagt om een eigen glas. Bijvoorbeeld:
- Een Weizen in een lang, dun glas
- Een Belgische Tripel in een kelk
- Sterk Blond bier in een tulp
Een goed artikel hierover vind je op Biernet.nl.
Soms staat op het etiket een suggestie voor het type glas waarin het bier het beste tot z’n recht komt.
Hoe moet je speciaalbier inschenken?
Met beleid! Meestal door het glas in een hoek van 45 graden te houden, en het bier langs de glaswand het glas in te laten lopen. Naar mate het glas zich vult, draai je het weer rechtop.
Maar er zijn mensen die dit veel beter kunnen uitleggen. Zoals Arvid Bergström, in deze korte video:
Toegegeven: dit gaat specifiek over bier met hergisting op fles. Maar je kunt deze schenkmethode toepassen op allerlei speciaalbieren, maar ook Pils.
Kun je speciaalbier over de datum drinken?
Jazeker! Bier kan niet bederven. Dus speciaalbier heeft in principe een ‘onbeperkte’ houdbaarheid.
Dat wil niet zeggen dat het bier dan nog lekker is. De datum die op de verpakking staat, is de datum tot wanneer de brouwer garandeert dat het bier smaakt zoals hij/zij het bedoeld heeft.
Maar er zijn ook liefhebbers die speciaalbieren ‘oud’ lekkerder vinden dan ‘jong’. Met name zware, donkere bieren van boven de 10% lenen zich uitstekend om te laten rijpen.
Lees verder over bier over de datum >
Wat is lekker speciaalbier?
Dat is een hele, héle goede vraag. Een die ik niet voor jou kan beantwoorden. Want de diversiteit aan aroma’s, smaken en mondgevoel is onvoorstelbaar groot bij speciaalbier.
Natuurlijk, ik kan je vertellen wat ík lekker vind. Maar de kans is groot dat jouw smaakvoorkeuren elders liggen.
De wereld van speciaalbier is mysterieus en spannend. Ga op ontdekkingstocht en vind de mooiste schatten. Natuurlijk zul je ook speciaalbieren vinden die je niet lekker vindt. Maar dat is alleen maar onderdeel van de prachtige reis die je maakt.
Speciaalbier ontdekken met mijn gratis Gids!
Misschien wel de leukste manier te ontdekken wat je lekker vindt, is met mijn unieke Gids voor de Beginnende Speciaalbierdrinker. Daar leer je een voor een de bekendste en toegankelijkste speciaalbiertypen kennen. En het mooiste van alles? De Gids is gratis!
